Każdy młody człowiek rozpoczynający studia pragnie nie tylko zdobywać wiedzę, lecz także znać i wykorzystywać swoje prawa w środowisku akademickim. Jasne określenie uprawnień studenta pozwala uniknąć nieporozumień i skutecznie zadbać o własne interesy podczas całego okresu kształcenia.
Prawo do nauki i dostęp do kształcenia
Równość w dostępie do uczelni
Każdy kandydat spełniający kryteria rekrutacji ma prawo ubiegać się o przyjęcie na kierunek studiów. Wszelkie procedury przyjęć, w tym konkurs świadectw czy egzaminy wstępne, muszą być prowadzone zgodnie z statutem uczelni i obowiązującymi przepisami prawa o szkolnictwie wyższym. Niedopuszczalne są praktyki selekcji dyskryminujące kandydatów ze względu na płeć, narodowość czy wyznanie.
Dostosowania dla osób z niepełnosprawnościami
Uczelnie mają obowiązek zapewnić dostępność kształcenia dla osób z różnorodnymi schorzeniami. Może to obejmować:
- przystosowane sale wykładowe,
- wsparcie asystentów,
- wydłużony czas na egzaminy i zaliczenia.
Student niepełnosprawny powinien zgłosić potrzebę wsparcia z odpowiednim wyprzedzeniem, dołączając orzeczenie o niepełnosprawności.
Prawa studenta związane z procedurami uczelnianymi
Prawo do informacji i jawności ocen
Każdy student ma pełne prawo do uzyskania informacji o:
- planie zajęć i harmonogramie egzaminów,
- kryteriach oceniania – naganne jest ustalanie dodatkowych, niepodanych wcześniej warunków zaliczenia,
- wynikach egzaminów oraz rozmów kwalifikacyjnych.
Odrębnie student może się odwołać w ciągu 14 dni od daty ogłoszenia oceny. W pierwszej kolejności składa wniosek do prowadzącego, a w razie braku satysfakcji – do dziekana właściwego wydziału.
Prawo do korzystania z bibliotek i zasobów uczelnianych
Uczelnie są zobowiązane do udostępniania literatury naukowej, baz danych i czytelni. Warto pamiętać, że regulaminy korzystania z biblioteki nie mogą ograniczać studentów w dostępie do pozycji niezbędnych do realizacji programu studiów.
Prawo do stypendium i ulg
Student spełniający kryteria dochodowe albo osiągający wybitne wyniki w nauce może ubiegać się o różne formy stypendium: socjalnego, rektora dla najlepszych czy z tytułu osiągnięć sportowych. Warto zainteresować się programami pomocowymi oferowanymi przez samorząd studencki i fundacje.
Prawo do ochrony danych i wolności akademickiej
Ochrona danych osobowych
Uczelnie gromadzą i przetwarzają dane studentów, w tym numery indeksów, oceny, orzeczenia lekarskie czy informacje o wypłacanych stypendiach. Zgodnie z RODO mają obowiązek:
- przechowywać dane w sposób bezpieczny,
- umożliwić studentowi dostęp do własnych danych,
- usuwać lub poprawiać informacje na żądanie,
- informować o celu i czasie przetwarzania.
Student zawsze może wnieść skargę do GIODO lub Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przypadku naruszenia swoich praw.
Wolność badań i wypowiedzi
Środowisko akademickie powinno wspierać niezależne myślenie i krytyczne dyskusje. Student ma prawo do:
- uczestnictwa w seminariach naukowych,
- prezentowania wyników własnych badań,
- publikowania artykułów w uczelnianych periodykach.
Dyscyplinowanie za wyrażanie poglądów zgodnych z prawem konstytucyjnym stanowi naruszenie podstawowej wolności akademickiej.
Odpowiedzialność dyscyplinarna i procedura odwoławcza
Zakres odpowiedzialności
Uczelniany Kodeks Etyki określa przewinienia mogące skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną. Należą do nich m.in.:
- plagiat prac dyplomowych,
- zakłócanie porządku podczas zajęć,
- fałszowanie dokumentów.
Przed nałożeniem sankcji student ma prawo do:
- zapoznania się z zarzutami,
- obrony własnego stanowiska,
- wniesienia odwołania do Centralnej Komisji ds. Tytułów i Stopni w uczelni.
Tryb odwoławczy
Od decyzji komisji dyscyplinarnej można się odwołać w terminie 14 dni do rektora. W ostateczności student może zwrócić się do sądu administracyjnego z skargą na bezczynność lub przewlekłość postępowania uczelnianego.
Zapobieganie dyskryminacji i mobbingowi
Zakaz nierównego traktowania
Prawo szkolnictwa wyższego wyklucza wszelkie formy dyskryminacja na tle etnicznym, kulturowym, religijnym czy orientacji seksualnej. Uczelnia powinna wyznaczyć rzecznika do spraw równego traktowania, do którego student może zgłosić skargę.
Procedury antymobbingowe
W razie uzasadnionych podejrzeń o mobbing przez wykładowcę bądź współstudentów, ofiara ma prawo do:
- skorzystania z mediacji,
- wniesienia sprawy do uczelnianego sądu koleżeńskiego,
- wniosku o zmianę grupy lub promotora.
Działania naprawcze muszą zostać podjęte niezwłocznie, aby zapewnić bezpieczne warunki studiowania.
